شکل ظاهری فرش دستباف

شکل ظاهری فرش دستباف

۱-طرح آثار باستانی و اسلامی:همانطور که از نام این گونه طرح ها بر می آید این  طرح ها از آثار تاریخی,اشکال تزئینی بناها و کاشیکاری های بناهای تاریخی الهام گرفته شده است.معروف ترین انواع این طرح ها عبارتند از مسجد شیخ لطف الله,گنبد کاووس,مسجد امام اصفهان,تخت جمشید,طاق بستان,طاق کسری,طرح زیر خاکی,

۲-طرح اسلیمی:

 شکل ظاهری فرش دستباف از نظر لغوی اسلیم به معنای جوانه و مصغر کلمه اسلام است و شکل اساسی این طرح از گردش شاخه های درختان گرفته شده است.سابقه این طرح به زمان قبل از اسلام می رسد که در طی سالیان دراز این طرح با ذوق و ابتکار‌ هنرمندان ایرانی به اوج کمال رسیده است.اسلیمی انواع زیادی دارد که در بسیاری از قالی ها به کار رفته است و انواع مهم ان اسلیمی ماری و اسلیمی دهن اژدری می باشد.علت نامگذاری اسلیمی دهن اژدری این است که انتهای هر شاخه به دو شاخه باز همانند دهان اژدها تقسیم می شود.اسلیمی ماری نوعی دیگر از اسلیمی است که در آن اسلیمی ها چنان گردشی دارند که شباهت زیادی به حرکات مارپیچ و تاب های بدن مار دارد.منشأ اسلیمی دهن اژدری را ایران و اسلیمی ماری را شکل ظاهری فرش دستباف  چین می دانند.انواع دیگر اسلیمی عبارتند از:اسلیمی ساده,اسلیمی خرطومی,اسلیمی شکسته,اسلیمی لچک و ترنج,اسلیمی ترنجدار,اسلیمی گلدار,اسلیمی برگی۳-در این گونه طرح ها گل ها ,برگ ها,پرندگان,و حیوانات با هماهنگی خاصی با هم و در فواصل مساوی از هم بر متن افشانده شده اند و به گونه ای خاص با هم مرتبط شده اند.قالی های بافته شده با طرح افشان در اکثر موارد فاقد لچک و‌ ترنج هستند و در صورت لچک و ترنج داشتن ابعاد آنها از حد معمول کوچکتر می باشد,انواع طرح های افشان عبارتند از: افشان شاه عباسی,افشان دسته گل,افشان شکل ظاهری فرش دستباف  حیواندار,افشانه شاخه پیچ,افشان ترنج دار,افشان بندی,افشان اسلیمی,افشان دسته گل

افشان دسته گل:در این طرح گل های شاه عباسی و نقش دسته های گل به صورت پراکنده بر متن فرش مشاهده می شود.

افشان شاخه پیچ:در این نوع طرح افشان بیشتر از شاخه پیچ های افشان شده بر زمینه فرش استفاده شده است,

۴-ایلاتی: این طرح یکی از قدیمی ترین طرح ها می باشد که همان گونه که از نام آن برمی آید,در میان ایلات و عشایر رایج است که مخلوق ذهن بافندگان ایل می باشد,نقش و نگاره های آن هندسی است که از محیط,ابزار کار,گل و گیاه,پرنده و حیوان گرفته شده است و این گونه نقش ها علاوه بر فرش در گلیم و جاجیم هم به کار رفته است و نامگذاری این گونه طرح ها یا به نام محلی است که طرح برای اولین بار در آنجا استفاده شده است,یا به نام افرادی است که برای اولین بار سفارش بافت آن را داده اند.

  طرح های معروف آن عبارتند از: ایلاتی هیبت لو,قشقایی,بختیاری, افشاری,خمسه,هریس,سالارخانی و یعقوب خانی

۵- اقتباسی:همان گونه که از نام این طرح ها استنباط می شود,این طرح ها از کشورهای دیگر گرفته شده اند لکن بیشتر این طرح ها دارای ریشه ایرانی هستند که بعضی از این طرح ها به نقشه های محلی مرزی ایران شباهت دارند.

معروف ترین انواع آن عبارتند از:آناتولی,افغانی,قفقاز,کوبلن فرانسه

۶-بندی:در صورتی که نقش و نگاره ها طرح تکرار شوند,و در ضمن تکرار با کمک نگاره های دیگر به هم پیوند بخورند آن را بندی می گویند و به طرح حاصله,طرح بندی گفته می شود.طرح بندی انواع زیادی دارد که هر یک از آنها یا به علت نقش ویژه ای که در آن تکرار می شود ویا به علت روش تزئینی آن بکار رفته است اسم خاص خود را دارد.انواع آن عبارتند از: بندی خوشه انگوری,بندی اسلیمی,بندی بازوبندی,بندی شیرو شکری,بندی پیچی,بندی ترنجدار, بندی دسته گل,بندی کتیبه ای,بندی آدمکی,بندی ورامین

۷-بته ای:از طرح های رایج در کشور ماست که علاوه بر ایران در کشور هند نیز از زمانه های دور رواج داشته است,طرح بته شکل تجرید یافته درخت سرو می باشد که در اندازه و اشکال گوناگون با تزئینات مختلف به کار می رود,طرح بته یکی از طرح های رایج در کشور ما است که در تمام نقاط به ویژه قم,بیرجند,ساروق کرمان و تبریز بافته می شود ولی زیباترین نقش بوته در کرمان بافته می شود که یادگاری از صنایع شال و ترمه و پته دوزی کرمان است.

از طرح بته علاوه فرش,در صنایعی هم چون ترمه دوزی,قلمزنی,مینیاتور قلمکاری و تذهیب استفاده می شود.

بته انواع گوناگون دارد که عبارتند از:

طرح بوته بادامی,بوته شاخ گوزن,بوته افشاری,بوته بازوبندی,بوته ترمه,بوته خرقه, بته جقه,بته میری, بوته کشمیری,بوته کاجی

 ۸-در این نوع طرح از ترکیب نمودن چندین طرح,طرحی به دست می آید که به آن طرح تلفیقی گفته می شود در این طرح امکان خلاقیت فراوان است و به خاطر همین طرح های تلفیقی زیادی مشاهده می شود.

انواع طرح تلفیقی عبارتند از: تلفیقی ترنجدار,تلفیقی ترنج کف ساده,تلفیقی لچک و ترنج,سبزیکار,تلفیقی بندی دسته گل,تلفیقی قابقابی,تلفیقی دورنما

۹-ترکمن:این طرح ویژه فرش های ترکمن می باشد که در شمال شرقی ایران زندگی می کنند, طرح های ترکمن از نقش های هندسی که چند ضلعی و عموما هشت ضلعی هستند تشکیل شده که ترکمن ها این طرح ها را بطور ذهنی می بافند.انواع طرح های ترکمن عبارتند از:

طرح آخال,یموتی,غزال گز,خورجینی,چهارقاب

۱۰-طرح تصویری:فرش های تصویری عموما ریزبافت هستند که نقش های آنها اغلب موارد از مینیاتور و آثار نقاشی اساتید بزرگ‌ الهام گرفته است.

بافت این گونه فرش ها از زمان صفویه آغاز شده است و هم اکنون بافت این گونه فرش ها در شهرهای کاشان,اصفهان,قم و تبریز رایج است که تبریز به خاطر استفاده از گره های هنری جایگاه ویژه ای دارد‌.در بسیاری از موارد برای بافت فرش های تصویری از تبریشم استفاده می شود و ظرافت طرح,بافت و استفاده از ابریشم موجب شده است که این گونه فرش ها بیشتر جنبه تزئینی داشته باشد.

۱۱-طرح درختی: در این گونه طرح نقش اصلی درخت می باشد که معمولا از درختانی چون سرو,بیدمجنون و گردو استفاده می شود که هر کدام از آنها معنایی خاص دارند.به طور مثال سرو مظهر شادابی و زندگی و ایستادگی و بید مجنون نشان غم و اندوه و گردو دلالت بر طول عمر دارد,در طرح های درختی علاوه بر درخت از حیوانات و پرندگان نیز استفاده شده است و هر کدام نیز معنایی خاص دارند,به طور مثال شیر مظهر قدرت و‌ طاووس مظهر زیبایی و شتر مظهر صبر می باشد‌.انواع نقش های درختی عبارتند از: درختی حیوان دار,درختی گلدار,درختی سراسری,درختی لچک و ترنج,درختی گل و بلبل و درختی سبزیکاری

۱۲-طرح شاه عباسی:طرح شاه عباسی یکی از طرح های اصلی فرش ایران می باشد که چون در زمان شاه عباس صفوی به اوج کمال رسیده شاه عباسی نامیده می شود.لکن سابقه آن به دوران ما قبل از اسلام می رسد که به نام گل اناری و پنجه پلنگی نیز مشهور می باشد,چون که گل انار و پنجه پلنگ در نزد ایرانیان قدیم از تقدس خاصی برخوردار بوده است.

نقوش شاه عباس به دو صورت غالب و مغلوب در زمینه فرش یا حاشیه های فرش بکار می رود و این گل ها معمولا با شاخ و برگ و غنچه در سراسر فرش پراکنده شده اند.از نقوش شاه عباسی بیشتر در نقشه های کاشان,مشهد,اصفهان,و تبریز استفاده می شود.از انواع طرح شاه عباسی می توان به شاه عباسی جانوری,شاه عباسی با ترنج و حیوان,شاه عباسی تصرفی, شاه عباسی لچک و ترنج اشاره کرد.

 ۱۳-طرح شکارگاه یا شکاری:

همانگونه که از نام این طرح ها بر می آید,در این گونه نقشه ها از صحنه شکار با نقش پرندگان و حیواناتی که در حال فرار هستند به اضافه شکارچی سواره یا پیاده,که سعی در شکار آنها دارد همراه با گل و گیاه و درخت استفاده می شود سابقه استفاده از این نقش‌ به دوران پیش از اسلام می رسد,لکن استفاده از این گونه طرح ها در زمان شاه عباس صفویه بیشتر شد و تکامل بیشتری یافت که از آن جمله طرح ها می توان به فرش های معروف شکارگاه موزه وین و فرش شکارگاه موزه وین و فرش شکارگاه موزه پولدی پتزولی اشاره کرد که از نفیس ترین فرش ها می باشند.از انواع شکارگاه می توان به طرح شکارگاه ترنج دار,درختی,سراسری,شکارگاه قابی, شگارگاه لچک و ترنج اشاره کرد.

۱۴-طرح قابقابی:

اساس این طرح را قابهای چند ضلعی تشکیل می دهد که متن را پوشانده است,این قابها شکل های گوناگونی دارد و برای تزئین قاب ها از نقش و نگاره های گوناگون همچون گل و‌ برگ و‌ حیوانات و پرندگان,اسلیمی ها استفاده میشود که نقش قاب ها می تواند همگون یا متفاوت باشد درمناطقی چون اصفهان و مرکزی به طرح های قابقایی ان به شکل مربع یا مستطیل باشد خشتی می گویند.از انواع طرح قابی می توان به قاب اسلیمی,قاب قرآنی و .......اشاره کرد.

۱۵-در این طرح ها نقش اصلی را گلدان تشکیل می دهد که در فرش های گوناگون اندازه های مختلفی دارد و از نظر تعداد گاهی یک گلدان بزرگ و پر از گل تمام متن فرش را می پوشاند و در بعضی مواقع چند گلدان کوچک دیده می شود که به طور قرینه و پشت سرهم ردیف شده اند.ابتکار طرح گلدانی می توان به گلدانی حاج خانمی,گلدانی ختائی,گلدانی تکراری,گلدانی لچک و ترنج,گلدانی ظل السلطان,گلدانی دوطرفه,گلدانی یک طرفه اشاره کرد.

۱۶-طرح گل فرنگ از طرح های اصیل ایرانی با نقش گل های طبیعی و به خصوص گل سرخ که به ان گل فرنگ می گویند می باشد.در فرشهایی با طرح گل فرنگ از رنگ های تند به خصوص رنگ سرخ بیشتر استفاده می شود.

انواع آن عبارتند از:گل فرنگ بیجار,گل فرنگ مستوفی,گل فرنگ ترنجدار,گل فرنگ لچک و ترنج,گل فرنگ دسته گل و گل فرنگ گل و بلبل اشاره کرد.

۱۷-طرح محرابی: طرح محرابی از طرح محراب یعنی جایگاه امام جماعت در مساجد الهام گرفته است که در این محراب از نگاره هایی چون قندیل,گلبرگ,سرو,و سر ستون استفاده شده است.در این طرح در بعضی موارد از نوشته ها و حتی از جملات مذهبی با خطوط کوفی,نسخ,نستعلیق,و ثلث استفاده می شود.

از انواع طرح های محرابی می توان به محرابی درختی,محرابی دورنما,محرابی سرتاسری,محرابی قندیلی و محرابی‌ گلدانی اشاره کرد.

۱۸-طرح درهم:جزء ریز بافت ترین نقش های تکراری می باشد که شهرت و رواج زیادی دارد,که به دو صورت بافته می شود,در مناطق غربی کشور طرح ماهی درهم شامل گل های لوزی مانندی است که چهارماهی یا برگ اطراف آن قرار گرفته است,و در نوع دیگر که در مناطقی چون خراسان بافته می شود از لوزی استفاده نمی شود بلکه از گلهای الماس مانندی که برگهایی اطراف آن قرار گرفته اند استفاده می شود,ماهی درهم از نظر خطوط نیز به دو گروه ماهی درهم و شکسته و ماهی درهم و گردان تقسیم می شود.

به ماهی درهم,طرح هراتی نیز گفته می شود زیرا زادگاه این طرح هرات می باشد‌که تا دهه هفتم قرن ۱۹ میلادی متعلق به ایران بوده است,این طرح هم اکنون در مناطق آذربایجان,خراسان,مرکزی,همدان و کردستان بافته می شود,انواع آن عبارتند از:

هراتی شکسته,گلدار هراتی,ماهی خراسان,ماهی کردستان,ماهی درهم لچک و ترنج,ریز ماهی,بوته ماهی,خرده ماهی اشاره کرد.

۱۹-محرمات:طرحی است راه راه به این صورت که زمینه فرش در عرض به چند قسمت موازی تقسیم می شود,به صورت نوارهای کم وبیش پهن و باریک میباشند که این خطوط در بعضی از طرح ها ساده و در بعضی از طرح ها دارای

 نقش و نگاره ویژه ای هستند.در بعضی ازطرح های محرمات قطعاتی از نقشه در طول فرش تکرار می شود.به علت راه راه بودن این طرح ها به آن طرح قلمدانی نیز می گویند.انواع آن عبارتند از: محرمات بته ای,قلمدانی سراسری,گل ریز با زمینه یکرنگ,بته با زمینه الوان اشاره کرد.

۲۰-هندسی: در این طرح ها از خطوط عمودی,افقی و مورب استفاده شده است که همگی زاویه دار بوده و شکسته ترسیم می شوند و این خطوط در ترکیب کلی خود اشکال هندسی چون لوزی,مربع,مثلث,مستطیل,را نشان می دهد.در صورتی که سایر طرح ها که اکثریت را تشکیل می دهند از خطوط منحنی استفاده می شود.

از انواع طرح هندسی می توان به هندسی ترنجدار,هندسی محرمات,هندسی شاخه شکسته,لچک و ترنج,هندسی کف ساده,هندسی ختائی ,هندسی ستاره ای,هندسی جوشقانی,و هندسی خاتم شیراز اشاره کرد.

اطلاعات تماس

  • آدرس: تهران، شهران بلوار کوهسار خیابان شعبانعلی کوچه بستانک پلاک2دفتر قالیشویی
    دفتر شمال تهران: 22355496 - 88367398
    دفاتر غرب تهران: 44469887 - 44307855
    دفاتر جنوب تهران: 66506334- 66506398
    44323321 - 44304471 :دفاتر مرکزی تهران   
    این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت داریدtehrancarpet.net

تماس با ما

تماس با ما